Hið dýrkeypta ójafn­vægi hjá Icelandair

Þrátt fyrir að hafa séð á eftir helsta keppinautnum þá var sætanýtingin hjá Icelandair í júlí sú lægsta sem mælst hefur síðastliðinn áratug. Megin skýringin liggur í því hversu illa leiðakerfi félagsins hefur farið út úr kyrrsetningu MAX þotanna. Eftir standa þó spurningar afhverju flugvélarnar voru ekki teknar fyrr út úr sumaráætluninni og hvort flugferðirnar til Evrópu hafi verið of fáar.

Fjórar af Boing MAX þotum Icelandair sem staðið hafa á Keflavíkurflugvelli síðan um miðjan mars. Mynd: Gunnlaugur Rögnvaldsson

Stjórn­endur Icelandair skrifuðu slæma afkomu á síðasta ári að miklu leyti á ójafn­vægi í sumaráætlun félagsins. Það lýsti sér í því að flug­ferðum til Banda­ríkj­anna var fjölgað á kostnað Evrópuflugs en þar sem sala á ferðum til og frá N‑Ameríku var ekki í takt við aukið framboð þá lækkaði sæta­nýt­ingin á þeim flug­leiðum veru­lega. Aftur á móti var eftir­spurnin góð í Evrópu og þangað fóru þoturnar þétt­setnari. Hlut­falls­lega munaði tölu­verðu á sæta­nýt­ing­unni hjá Icelandair allt síðasta sumar og haust eftir því til hvorrar álfunnar var flogið. Í júlí í fyrra voru t.d. 91 prósent sætanna skipuð farþegum í þotunum sem flugu til Evrópu en rétt um 82 prósent í Amer­íkuflugi Icelandair.

Svona sund­urliðun á sæta­nýt­ingu eftir heims­álfum birti félagið í fyrsta skipti síðast­liðið sumar og þá vænt­an­lega til að útskýra fyrir hlut­höfum afleið­ingar þessa ójafn­vægis. Sams­konar upplýs­ingar er þó ekki að finna í flutn­inga­tölum Icelandair fyrir nýliðinn júlí þrátt fyrir að stjórn­endur þess viður­kenni að núna hafi leiða­kerfið aftur farið úr skorðum. Í kynn­ingu á afkomu fyrir­tæk­isins á öðrum ársfjórð­ungi, sem birt var í síðustu viku, kemur fram að breyt­ingar á áætl­un­inni, sem gerðar voru með stuttum fyrir­vara vegna kyrr­setn­ingar MAX þotanna, hafi valdið ójafn­vægi í leiða­kerfinu. Afleið­ingin er lægri sæta­nýting í júlí en dæmi eru um hjá Icelandair. Alla vega þegar horft er til baka síðast­liðinn áratug.

Ekki liggur fyrir hvort ástandið síðasta sumar hafi endur­tekið sig með þeim afleið­ingum að nóg hefur verið af lausum sætum til Banda­ríkj­anna og Kanada en næstum allt fullt þegar flogið var til Evrópu. Ef það hefur verið raunin má velta því fyrir sér hvort stjórn­endur Icelandair hefðu ekki átt að sjá ójafn­vægið fyrir, í ljósi reynsl­unnar, jafnvel þó ástandið sem MAX þoturnar hafa valdið sé sann­ar­lega fordæma­laust eins og Bogi Nils Bogason, forstjóri Icelandair, hefur komist að orði. Upphafleg sumaráætlun félagsins byggði nefni­lega á því að fjórða hver þota í flota þess væri af gerð­inni Boeing MAX.

Talning Túrista á fjölda flug­ferða hjá Icelandair eftir heims­álfum sýnir að í júlí í ár var hlut­fallið það sama og það var áður en ójafn­vægið komst á í fyrra. Þess háttar talning gefur hins vegar ekki jafn góða sýn á stöðuna og áður því núna er sæta­fjöldinn í flug­vélum Icelandair mismun­andi enda flotinn ekki eins­leitur eins og áður.

Sem fyrr segir þá full­yrða stjórn­endur Icelandair að ástandið á leiða­kerfinu í júlí skrifist á þær breyt­ingar sem gera þurfti á leiða­kerfinu með stuttum fyrir­vara vegna kyrr­setn­ingar á MAX þotunum. Í því samhengi má benda á að það var ekki fyrr en í lok maí sem Icelandair tók MAX þoturnar út úr áætlun sinni frá og með miðjum júlí. Flug­félög eins og Air Canada, Sout­hwest og American Airlines höfðu gripið til þess háttar ráðstaf­anna nokkru áður. Hjá Icelandair voru greini­lega bundnar vonir við að þoturnar kæmust í loftið mun fyrr enda sagði Jens Þórð­arson, fram­kvæmda­stjóri flugrekstr­ar­sviðs Icelandair, á afkomufundi þann 6. maí, að tækni­lega væri búið að leysa allt það sem kom upp í flug­slys­unum tveimur sem leiddu til kyrr­setn­ing­ar­innar. Hann sagði jafn­framt að sú lausn Boeing yrði vottuð af amer­ískum flug­mála­yf­ir­völdum fyrir miðjan maí.

Hálfum mánuði síðar gaf Icelandair það hins vegar út að flugáætlun félagsins yrði breytt fram í miðjan sept­ember. Og í júlí var frest­urinn lengdur fram í lok október en þá hefst vetr­aráætl­unin form­lega.